Chuyên gia khuyến cáo đến sinh viên 3 dấu hiệu trong các kịch bản lừa đảo trực tuyến

Sáng 12-10, trong khuôn khổ Ngày Thanh toán số Việt Nam tại Hà Nội, báo Tiền Phong phối hợp với Học viện Ngân hàng tổ chức tọa đàm sinh viên “chạm số - sống xanh”

Sinh viên là đối tượng dễ bị lừa đảo với lời mời gọi “việc nhẹ lương cao”. ẢNH: NHƯ Ý

Sinh viên dễ trở thành mục tiêu của tội phạm mạng

Tọa đàm nhằm tạo diễn đàn để sinh viên trao đổi về xu hướng thanh toán số, kỹ năng quản lý tài chính cá nhân và an toàn giao dịch, đồng thời lan tỏa thông điệp về lối sống xanh, tiêu dùng có trách nhiệm trong thế hệ trẻ.

Theo các chuyên gia tại tọa đàm, bên cạnh tốc độ và sự tiện lợi chưa từng có, các tiện ích số cũng đặt ra không ít thách thức. Do đó, các bạn sinh viên trước hết cần tiêu dùng thông minh, nói không với bẫy chi tiêu số, không chạy theo trào lưu mua sắm bốc đồng.

Tiếp đến, sinh viên cần nâng cao cảnh giác, chủ động bảo vệ an toàn thông tin. Không gian mạng mở ra nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn những thủ đoạn lừa đảo tinh vi nhắm vào người trẻ, từ mã QR giả mạo, cho thuê tài khoản đến việc lạm dụng dữ liệu cá nhân. Vì vậy, mỗi người cần trang bị kiến thức, hiểu biết pháp luật và kỹ năng tự bảo vệ mình để trở thành công dân số có trách nhiệm.



Các chuyên gia trao đổi tại tọa đàm. Ảnh: NHƯ Ý

Tại tọa đàm, Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia cho rằng, sinh viên là nhóm có nhiều lợi thế trong môi trường số, nhưng cũng là nhóm thiếu kinh nghiệm sống và khả năng đánh giá những tình huống phức tạp, do đó dễ trở thành mục tiêu của tội phạm mạng. “Khi bắt gặp mã QR, đường link học bổng, thông tin tuyển dụng với lời mời gọi việc nhẹ lương cao, chương trình hoàn tiền hay cơ hội tài trợ, nhiều sinh viên có xu hướng truy cập, đăng ký ngay mà chưa kiểm chứng độ tin cậy. Trong khi đó, chỉ một thao tác thiếu thận trọng cũng có thể khiến người dùng để lộ thông tin cá nhân hoặc rơi vào kịch bản lừa đảo được dàn dựng từ trước”, TS Đào Trung Hiếu nêu.

Phân tích bản chất của tội phạm công nghệ cao, Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu cho rằng đây không đơn thuần là những cuộc tấn công bằng kỹ thuật. Đằng sau nhiều vụ lừa đảo là thủ đoạn đánh vào cảm xúc, chi phối quá trình ra quyết định, khiến nạn nhân tự nguyện làm theo yêu cầu của kẻ gian mà không nhận ra mình đang bị khống chế. Hiện tượng “bắt cóc online” là một ví dụ đáng lo ngại. Nạn nhân không bị bắt giữ về mặt thể xác nhưng lại bị khống chế về nhận thức, cảm xúc và hành vi. Khi nỗi sợ bị đẩy lên cao, khả năng suy xét giảm xuống, người bị hại dễ làm theo những yêu cầu phi lý, kể cả khi điều đó gây thiệt hại lớn cho bản thân và gia đình.



Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu - chuyên gia tội phạm học, thành viên Hiệp hội An ninh mạng quốc gia. Ảnh: NHƯ Ý

Biết cách nhận diện nguy cơ và xử lý khi tình huống bất thường xảy ra

Từ thực tế đó, TS Đào Trung Hiếu đưa ra ba dấu hiệu cảnh báo thường xuất hiện trong các kịch bản lừa đảo trực tuyến để khuyến cáo sinh viên tự bảo vệ mình.

Thứ nhất, là thông tin gây sốc, được thiết kế để đánh mạnh vào cảm xúc, từ lời hứa hẹn lợi ích lớn đến những lời đe dọa liên quan đến tội phạm hoặc câu chuyện khơi gợi lòng trắc ẩn.

Thứ hai, là áp lực về thời gian: đối tượng liên tục thúc ép nạn nhân phải hành động ngay, không cho thời gian suy nghĩ hay kiểm chứng.

Thứ ba, là yêu cầu cô lập thông tin, buộc nạn nhân giữ bí mật tuyệt đối, không được trao đổi với người thân, bạn bè, thầy cô hoặc cơ quan chức năng.

Khi ba dấu hiệu này cùng xuất hiện, người trẻ cần coi đó là cảnh báo nghiêm trọng về nguy cơ lừa đảo, dừng mọi thao tác và chủ động xác minh thông tin qua các kênh chính thống. Đặc biệt, không nên vì sợ hãi hay bị thúc ép mà chuyển tiền, cung cấp dữ liệu cá nhân hoặc làm theo hướng dẫn của người gọi chưa được xác thực.

Theo Thượng tá, TS Đào Trung Hiếu, tội phạm công nghệ cao thường khai thác những đặc điểm tâm lý vốn có của con người để xây dựng các kịch bản lừa đảo. Đó có thể là lòng tham trước những lợi ích hấp dẫn, nỗi sợ hãi khi bị đe dọa, sự thương cảm hay tình cảm dành cho người khác. Bằng cách đánh vào cảm xúc, các đối tượng tìm cách khiến nạn nhân mất bình tĩnh, giảm khả năng suy xét và làm theo những yêu cầu của chúng.

Vì vậy, nếu chỉ cố gắng học thuộc từng thủ đoạn lừa đảo để đối phó thì người dùng thường ở thế bị động, bởi hình thức phạm tội luôn biến hóa khôn lường. Điều quan trọng hơn là mỗi người cần được trang bị kỹ năng an toàn số, biết cách nhận diện nguy cơ và xử lý khi tình huống bất thường xảy ra.



Sinh viên là đối tượng dễ bị lừa đảo với lời mời gọi “việc nhẹ lương cao”. ẢNH: NHƯ Ý

Cụ thể, cần ghi nhớ nguyên tắc “dừng - ngắt - kiểm - lưu”. Dừng ngay các thao tác đang thực hiện; ngắt liên lạc với đối tượng và ngừng truy cập đường link đáng ngờ; kiểm tra, xác minh sự việc qua các kênh chính thức.

Nếu đã cung cấp thông tin tài khoản hoặc mã OTP, cần nhanh chóng liên hệ ngân hàng qua số điện thoại hoặc ứng dụng chính thức để yêu cầu khóa tài khoản, thẻ hoặc các dịch vụ có nguy cơ bị chiếm đoạt. Nếu đã chuyển tiền, cần báo ngay cho ngân hàng để đề nghị hỗ trợ và trình báo cơ quan công an càng sớm càng tốt.

Đồng thời, lưu giữ các bằng chứng như tin nhắn, số điện thoại, đường link, thông tin tài khoản nhận tiền và biên lai giao dịch để phục vụ việc xác minh.



LÂM NGUYÊN